Pierwsze wzmianki o Olsztynie są datowane na 1334 rok, kiedy za sprawą ówczesnego wójta warmińskiego założono drewniano-ziemną strażnicę mającą chronić przed najazdami Litwinów. Być może już wtedy nadano jej nazwę Allenstein (dosł. „kamień nad Łyną”, a w tym znaczeniu prawdopodobnie: „gród nad Łyną”), pochodzącą od staropruskiego słowa alna, które oznaczało samicę jelenia. Późniejsza nazwa – Holstin – za sprawą polskich osadników przekształciła się w Olsztyn. Wcześniej wspomniana łania dała natomiast początek nazwie rzeki przepływającej przez miasto – Łyny.

STARÓWKA NAD ŁYNĄ

Tradycja nakazuje, by na Stare Miasto wejść przez Wysoką Bramę – jedyną ocalałą spośród trzech średniowiecznych bram rozmieszczonych w murach obronnych. Obecnie znajduje się w niej hostel, z którego okien rozpościera się piękny widok na okoliczne budynki. Idąc dalej, miniemy bazylikę konkatedralną św. Jakuba – patrona miasta. W świątyni tej, zbudowanej w drugiej połowie XIV wieku – pomimo zniszczeń, którym na początku XIX wieku uległo wnętrze – zobaczymy m.in. gotyckie tabernakulum, renesansowe malowidła ścienne i barokowe rzeźby. Przez miasto przebiega też, oznakowany charakterystycznymi muszlami, szlak pielgrzymkowy św. Jakuba, wiodący do katedry w Santiago de Compostela. W centrum olsztyńskiej starówki, wśród kolorowych kamieniczek, znajduje się Stary Ratusz – najstarsza, pochodząca z początku XVI wieku, siedziba władz miejskich i sądowniczych miasta. Na jego ścianach umiejscowiono piękne zegary słoneczne. Szczególną wartość mają zabytkowe piwnice, które jednak nie są udostępniane zwiedzającym. Obecnie budynek jest siedzibą biblioteki. Miłośnicy „Stawki większej niż życie” powinni wiedzieć, że nieopodal niego nagrywano sceny do serialu. Koniecznie trzeba też zajrzeć do Zamku Kapituły Warmińskiej. Ta gotycka budowla z połowy XIV wieku pełniła niegdyś funkcje obronne i administracyjne – była siedzibą administratora dóbr Kapituły.

WIOSNA ZACZYNA SIĘ W OLSZTYNIE

Najbardziej znanym mieszkańcem zamku był Mikołaj Kopernik, pełniący funkcję jego administratora w latach 1516–1521. Przebywając w Olsztynie, prowadził obserwację ruchu planet. Wykonał również tablicę astronomiczną, dzięki której – jako pierwszy – ustalił datę wiosennej i jesiennej równonocy. Pamiątki po pobycie wybitnego naukowca w mieście nad Łyną można oglądać w Muzeum Warmii i Mazur, znajdującym się właśnie w zamku. To w Olsztynie Kopernik stworzył rewolucyjne i przełomowe dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”). Spisał też swój wcześniejszy „Traktat o monetach”, a w międzyczasie, zimą 1521 roku… udało mu się odeprzeć krzyżacki atak na miasto! Liczący około stu rycerzy wrogi oddział pod wodzą Wilhelma von Schaumberga przypuścił wówczas szturm na Olsztyn, jednak Polacy pod rozkazami Mikołaja Kopernika nie dali się zaskoczyć. W 2003 roku wdzięczni mieszkańcy postawili temu najwybitniejszemu z przyjezdnych pomnik-ławeczkę. Dziś każdy może przysiąść się do Mikołaja Kopernika i potrzeć jego nos, co podobno przynosi szczęście. Warto też znaleźć czas na wizytę w olsztyńskim planetarium, które otwarto w 1973 roku, w pięćsetną rocznicę urodzin wielkiego astronoma. Jest to drugi co do wielkości taki obiekt w Polsce.

BABA PRUSKA

Kamienny posąg znajduje się na dziedzińcu olsztyńskiego zamku. Wbrew przyjętej nazwie, przedstawia mężczyznę, prawdopodobnie wojownika. Przeniesiono go tutaj z Barcian (wsi w województwie warmińsko-mazurskim). Miejska legenda głosi, że to postać wodza, który skamieniał na wieść o zajęciu przez Krzyżaków barciańskich ziem. Niektórzy uważają, że rzeźba ma niemal magiczną moc – wystarczy oprzeć się o nią plecami, by poczuć przepływającą energię.

OLSZTYŃSKIE LATO

Każdego roku, od połowy czerwca do połowy września, organizowany jest cykl imprez pod hasłem Olsztyńskie Lato Artystyczne, obejmujący widowiska teatralne, kabaretowe oraz operowe, a także liczne koncerty. Wydarzenia zlokalizowane są na scenach rozmieszczonych w najstarszej części miasta oraz w amfiteatrze nieopodal zamku. Co roku, w drugi weekend lipca, odbywają się też Olsztyńskie Noce Bluesowe. Ten międzynarodowy festiwal jest jednym z najważniejszych wydarzeń bluesowych w kraju. W sierpniu natomiast Olsztyn żyje wyjątkową imprezą – tegoroczna, szósta już edycja Olsztyn Green Festival po raz kolejny przyciągnie nad jezioro Ukiel miłośników polskiej
muzyki oraz „zielonego” stylu życia.

DLA AKTYWNYCH

Zaprojektowany w stylu angielskim park Centralny tętni życiem kulturalnym i towarzyskim. Odwiedzają go także miłośnicy aktywności na świeżym powietrzu. Miejscowi i turyści chętnie wypoczywają też w okolicy jeziora Ukiel, znajdującego się tylko kilka minut od stacji kolejowej Olsztyn Zachodni. Latem można opalać się na miejskiej plaży lub wypić kawę w jednej z licznych kawiarni. Działają tam również wypożyczalnie rowerów, rolek i sprzętu wodnego, takiego jak kajaki, rowery wodne i łódki. W sezonie letnim organizowane są spływy kajakowe na Łynie. Trasa licząca trzy kilometry rozpoczyna się przy zamku i prowadzi przez malowniczy przełom rzeki aż do rozlewiska, gdzie łączą się rzeki Łyna i Wadąg.

BRAMA NA WARMIĘ I MAZURY

Olsztyn, z uwagi na swoje położenie, często stanowi bazę wypadową dla tych, którzy chcą poznać lepiej Warmię i Mazury. Warto wybrać się do Giżycka – stolicy polskiego żeglarstwa i jednego z głównych portów na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Po drodze można zatrzymać się w Kętrzynie, by zobaczyć bazylikę św. Jerzego oraz zamek krzyżacki. Na zachód od miasta położone są Ostróda, nazywana perłą Mazur, i Iława, gdzie zobaczymy młyny – elektryczny nad jeziorem Jeziorak oraz wodny na rzece Iławce. Jadąc pociągiem, w połowie drogi między Ostródą a Olsztynem mijamy wieś Tomaryny, w której znajdują się bunkry z XIX wieku. Mają one formę dwóch czterokondygnacyjnych wież usytuowanych po obu stronach mostu kolejowego nad rzeką Pasłęką. Wyposażone w działa i karabiny, przeznaczone były dla dwóch oddziałów piechoty. Powodów do odwiedzenia Olsztyna jest wiele. Znajdą tu coś dla siebie zarówno miłośnicy aktywnego spędzania czasu, jak i osoby rozmiłowane w historii i architekturze. Dla tych ostatnich w sobotnie letnie popołudnia organizowane są bezpłatne wycieczki po mieście z przewodnikiem (więcej informacji na stronie: visit.olsztyn.eu).