Dnia 11 listopada 1918 roku w godzinach wieczornych niedaleko łódzkiego placu Wolności usłyszano strzały. Od rana na terenie miasta trwało rozbrajanie niemieckich oddziałów. Część z nich stawiała opór. W walkach zginęło wówczas sześciu Polaków. Najstarszy – Stanisław Kołodziejczak – miał 29 lat, najmłodszy – Jan Gruszecki – zaledwie 17. W listopadzie 1918 roku do walki o Polskę przystąpiła młodzież, która dorastała na przełomie XIX i XX wieku, kiedy idea krzewienia polskości poprzez edukację była w fazie największego rozkwitu. Wielu walczących – jak chociażby Tadeusz Kasprzycki, jeden z komendantów Polskiej Organizacji Wojskowej – było absolwentami szkół z językiem polskim jako wykładowym, na których powstawanie przyzwolono dopiero po rewolucji 1905 roku.

Z geopolitycznego punktu widzenia sytuacja ziem polskich w listopadzie 1918 roku była bardzo korzystna. Część znajdowała się pod zarządem Niemiec i Austro-Węgier – mocarstw, które ulegały rozkładowi i stały na progu wojennej klęski, zaś ogarnięta rewolucją Rosja utraciła nad swoim dawnym zaborem wszelką kontrolę.

Jesienią 1918 roku ogromną rolę odegrali więc lokalni działacze, którzy na pogrążonych w anarchii terenach zajętych przez Niemcy i Austro-Węgry zaczęli budować zręby polskiej państwowości. Tworzone przez Józefa Piłsudskiego oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej przejmowały władzę w opuszczanych przez Niemców miejscowościach. Władzę na rzecz Piłsudskiego oddała także powołana w 1917 roku przez Niemcy i Austro-Węgry, administrująca terenami Królestwa Polskiego, Rada Regencyjna. Dzięki temu przyszły Marszałek mógł powołać pierwszy polski rząd na czele z Jędrzejem Moraczewskim (17 listopada). Wcześniej (7 listopada) próbę powołania ogólnopolskiego rządu podjął w Lublinie Ignacy Daszyński.

W Galicji Wschodniej rozpoczęła się wojna między Polakami a Ukraińcami o przynależność państwową tych ziem. Na terenie zachodniej Galicji polską administrację zaczęła tworzyć Polska Komisja Likwidacyjna złożona z działaczy szerokiego spektrum ugrupowań politycznych funkcjonujących na terenie Galicji. W Wielkopolsce reprezentantem polskiej społeczności była Naczelna Rada Ludowa.

Tak powstawała niepodległa… piłka nożna

Pierwszy historyczny mecz reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała z Węgrami w 1921 roku. Na zwycięstwo przyszło natomiast poczekać do maja 1922 roku. Wtedy to Józef Klotz strzelił pierwszą bramkę dla Polski w meczu ze Szwecją (ostatecznie wygranym 2:1).

…edukacja

W przeddzień wybuchu I wojny światowej ogromnym problemem dawnych ziem polskich był panujący na nich analfabetyzm. Szacuje się, że pod zaborem rosyjskim blisko 60 proc. mieszkańców nie potrafiło czytać. Nieco lepiej było w Galicji, gdzie liczba niepiśmiennych wynosiła 40 proc. Analfabetyzm był marginalnym problemem jedynie w zaborze pruskim, gdzie nie przekraczał 5 proc.

…infrastruktura dworcowa

Ze względu na różnice między systemami kolejowymi w kraju, mające swe źródło w okresie zaborów, konieczne było zunifikowanie kolei. Ponieważ infrastruktura wymagała modernizacji, najszybszym i najprostszym sposobem na ukazanie jedności terytorium Polski było… wybudowanie dworców w jednym stylu. Zdecydowano się na nawiązanie do tradycji polskich dworków szlacheckich. Dworce kolejowe w takim stylu można było zobaczyć w Gdyni (obecnie gdyński dworzec jest przebudowany), Żyrardowie, Lublinie, Pruszkowie, Teresinie, Grodzisku Mazowieckim czy Aleksandrowie Kujawskim – wszystkie były projektu Romualda Millera.

…muzyka filmowa

Polskie filmy często balansowały na krawędzi filmu, kabaretu i rewii, a filmowe piosenki nuciła cała Polska. „Umówiłem się z nią na dziewiątą”, „Już taki jestem zimny drań” czy „Sex appeal”, śpiewane przez Eugeniusza Bodo, są znane i lubiane do dziś.

Z pełnymi energii piosenkami filmowymi konkurowały bardziej liryczne utwory, z których słynął Mieczysław Fogg, m.in. „Tango milonga” czy „To ostania niedziela”.

Jak świętować 11 listopada?

Jak co roku Biuro Programu „Niepodległa” zaprasza do wspólnego, radosnego celebrowania Narodowego Święta Niepodległości w dniu 11 listopada. W myśl idei „Niepodległa dla wszystkich” Biuro już po raz kolejny zaprasza Polki, Polaków oraz przyjaciół Polski do obchodów jednego z najważniejszych wydarzeń w historii naszego kraju.

Bardzo prostym, dostępnym dla każdego sposobem na włączenie się w obchody, jest udział w akcji „Niepodległa do Hymnu” polegającej na odśpiewaniu „Mazurka Dąbrowskiego” w samo południe Narodowego Święta Niepodległości.

W ubiegłych latach w ramach tej akcji „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech” wybrzmiała w dużych miastach, małych miasteczkach i wsiach, podczas oficjalnych uroczystości państwowych oraz w czasie spontanicznych spotkań. Polski hymn można było usłyszeć w miejscach szczególnych dla polskiej historii i tożsamości: zabrzmiał na Wawelu, odegrany został także z wieży bazyliki Mariackiej w Krakowie, a zebranej na krakowskim rynku publiczności towarzyszył Chór Polskiego Radia. Na placu Zamkowym w Warszawie hymn odśpiewany został przez mieszkańców stolicy i turystów przy wsparciu Zespołu Pieśni i Tańca Mazowsze. Do akcji dołączyli Polacy w kraju i poza jego granicami. Wśród blisko 800 zgłoszonych w 2019 roku lokalizacji znalazły się miejsca tak wyjątkowe, jak szczyt karkonoskiej Śnieżki – gdzie śpiewali członkowie klubu nordic walking – czy jezioro Dywity – gdzie hymn, już po raz drugi, wykonała grupa morsów inaugurujących tym wydarzeniem sezon morsowania. Mazurka słychać było również poza granicami kraju – w Australii, Afryce, Azji (m.in. w Pekinie i Bangkoku) oraz na terenie obu Ameryk, w tym na plaży Copacabana w brazylijskim Rio de Janeiro. W samo południe hymn śpiewali także naukowcy z polskiej stacji badawczej im. H. Arctowskiego na Antarktyce oraz polscy żołnierze w bazie Bagram w Afganistanie.

W tym roku, w trudnym dla wszystkich czasie pandemii, nie zawsze będziemy mogli spotkać się razem, a zaśpiewanie w większym gronie może okazać się niemożliwe. Nie oznacza to jednak, że 11 listopada nie usłyszymy „Mazurka Dąbrowskiego”. Zachęcamy, by nawet w domu przypomnieć sobie o sukcesie, jakim było odzyskanie niepodległości w 1918 roku, i – symbolicznie – wspólnie obchodzić tę rocznicę – chociażby poprzez włączenie w samo południe wybranego radia lub telewizji i odśpiewanie „Mazurka Dąbrowskiego” z emitowaną transmisją. Jeśli możliwe będzie spotkanie się w Narodowe Święto Niepodległości w miejscu publicznym i wspólne wykonanie hymnu – pamiętajmy wówczas o bezpieczeństwie swoim i innych oraz o zachowaniu odpowiedniego dystansu. Pokażmy, że jesteśmy razem w tym trudnym czasie, dając wyraz jedności i solidarności, które dziś są nam wszystkim szczególnie potrzebne.

Szczegóły akcji dostępne są w portalu niepodlegla.gov.pl, gdzie prowadzona jest także wyszukiwarka wydarzeń skupiająca informacje dotyczące lokalizacji wspólnego śpiewania.