Pamięć jest funkcją umysłu, która pozwala nam przechowywać i magazynować wiadomości, a także przywoływać i wykorzystywać posiadane informacje, kiedy zachodzi taka potrzeba. Dzieli się ją na sensoryczną (pamięć zmysłów), krótkotrwałą oraz długotrwałą (świadomą i podświadomą). Znaczenie pamięci jest nie do przecenienia, bez niej bowiem nie możemy normalnie funkcjonować, ale mechanizmy jej działania oraz ośrodki w mózgu odpowiedzialne za właściwą pracę pamięci to obszar, w którym jest jeszcze wiele do odkrycia.

Sztuczne wspomnienia

Są częste nawet u zdrowych ludzi. Naukowcy podczas eksperymentów stwierdzili, że co czwarty uczestnik badań opowiada o zmyślonym wydarzeniu, które mu zasugerowano, tak, jakby zdarzyło się naprawdę. Ludzkie wspomnienia są bowiem nie tylko zbiorem wydarzeń, lecz także myśli i wierzeń.

Zapominanie

To ważna i potrzebna funkcja mózgu. Zapominanie jest konieczne, żeby uporać się z niektórymi przeżyciami, a także by zyskać miejsce na nowe wiadomości, gdy te niepotrzebne zanikną.

Amnezja

Najsłynniejszym cierpiącym na amnezję pacjentem był Henry Gustav Molaison. W wieku dziewięciu lat doznał poważnego urazu głowy. Silne ataki padaczkowe postanowiono wyleczyć operacyjnie, gdy mężczyzna miał 27 lat. Usunięto wówczas hipokamp, zakręt przyhipokampowy, ciało migdałowate oraz przylegającą do nich korę mózgową. Częstotliwość napadów znacznie spadła, ale okazało się, że pacjent nie pamięta życia przed operacją (aż do czasów szkolnych) i nie przyswaja nowych informacji. Każdy dzień był dla niego pierwszym w życiu.

Hipnoza

Na efekt hipnozy wpływa m.in. charakter osoby hipnotyzowanej, a także wiedza i osobowość hipnotyzera. W trans hipnotyczny najłatwiej wprowadza się ludzi silnych psychicznie i pewnych siebie, otwartych na eksperymenty. Natomiast 5 proc. ludzi jest zupełnie niepodatnych na hipnozę. Lekka hipnoza pomaga w leczeniu nerwic, nałogów oraz bólu. W głębokim stanie hipnozy słyszy się, widzi i czuje to, co podpowiada hipnotyzer. Jednak nie oznacza to, że człowiek w transie jest bezwolny – nie wykona polecenia niezgodnego z jego sumieniem.

Czym jest pamieć?

Julia Kaleńska-Rodzaj, doktor psychologii, Krakowski Ośrodek Doradztwa dla Artystów „KODA” (koda.krakow.pl), prowadzi autorskie warsztaty „Trening mentalny wykonawcy: koncentracja i pamięć”, poświęcone doskonaleniu pamięci.

Wyobraźcie sobie, że budzicie się rano i niczego – absolutnie niczego – nie pamiętacie. Jakie byłoby to uczucie? Czy zdołalibyście się odnaleźć w otoczeniu? Trzeba by przecież wszystkiego uczyć się od zera. Taka wizja przypomina trochę moment narodzin – gdy po raz pierwszy poznajemy otoczenie, ze wszystkimi jego parametrami oddziałującymi na nasze zmysły, ciało i odczucia, a także inne osoby oraz szersze otoczenie – świat z całym jego społeczno-kulturowym dorobkiem. Pamięć jest zatem podstawowym mechanizmem przechowywania doświadczenia – daje możliwość kodowania, utrwalania i wydobywania informacji, a następnie wykorzystywania ich do rozwiązywania problemów i rozwoju jednostki.

Co ciekawe, na początku życia nasze doświadczenia kodują się w pamięci w postaci obrazów oraz wrażeń cielesnych. W późniejszych latach te najwcześniejsze doświadczenia trudno sobie przypomnieć na zawołanie, choć zdarza się, że uczucie, dźwięk, smak przenoszą nas w świat dzieciństwa i budzą intensywne emocje (jak słynna magdalenka Marcela Prousta). Wraz z rozwojem mowy możemy coraz sprawniej utrwalać informacje, używając również kodu werbalnego, abstrakcyjnego.

Pamięć jest procesem neurologicznym i psychologicznym. Pod wpływem uczenia się przez całe życie w naszym mózgu powstają rozbudowane sieci połączeń neuronowych. W ten sposób zapisywane są w nim poszczególne doświadczenia – doskonalimy umiejętność łączenia informacji (kodowanie) oraz ich opracowywania i wykorzystywania, dzięki czemu nasze wspomnienia są bardziej rozbudowane i spójne. Jeśli nie używamy jakichś informacji, te szlaki pamięciowe mogą się zacierać. Dowiedziono też, że lepiej zapamiętujemy informacje, które w jakiś sposób dotyczą nas i budzą emocje.

Ważne jest, by powracać do ważnych dla nas obszarów informacji, trenować swój mózg w zapamiętywaniu i „odpamiętywaniu” faktów. Pomocne w tym mogą być liczne techniki usprawniania pamięci (mnemotechniki). „Rzymski pokój” (kojarzenie zapamiętywanych słów, liczb czy przedmiotów z konkretnymi miejscami i układanie historyjek, dzięki którym lepiej zapamiętujemy kolejność), „słowa-wieszaki” (tworzenie serii skojarzeń z wykorzystaniem liczb lub liter) są zarówno sprawdzonymi technikami zapamiętywania, jak i dobrą zabawą towarzyską.