Mosty odgrywają bardzo ważną rolę w rozwoju urbanistycznym, co miało szczególne znaczenie w okresie rewolucji przemysłowej w XIX wieku. Dzięki możliwości połączenia dwóch brzegów rzeki miasta rozrastały się, dzięki czemu następowało ożywienie handlowe i gospodarcze całego regionu oraz znacząco poprawiała się jakość życia mieszkańców.

Pierwszy most w Petersburgu

Sankt Petersburg przez półtora wieku od swojego powstania nie miał ani jednego stałego mostu. Przecinająca go Wielka Newa stanowiła przeszkodę niemożliwą do pokonania zarówno dla petersburżan, jak i dla inżynierów, którzy niemal sto lat zmagali się z pracami nad kolejnymi projektami mostów. Szeroka, głęboka, rwąca i nieprzewidywalna rzeka nie dawała się jednak ujarzmić. Dopiero projekt polskiego inżyniera, Stanisława Kierbedzia, który w 1842 roku wystąpił z pomysłem zbudowania mostu żelaznego, zyskał aprobatę cara Mikołaja I.

Budowa trwała aż osiem lat, ale dzięki wiedzy i umiejętnościom Stanisława Kierbedzia Petersburg w końcu zyskał pierwszy żelazny most o długości 342 metrów i szerokości 20 metrów. Podziw budziła nie tylko konstrukcja, lecz także jej artystyczna oprawa podkreślająca morski charakter miasta. Żeliwne balustrady z motywami trójzębu Neptuna, muszli i hippokampów (koni morskich) były dziełem petersburskiego architekta Aleksandra Briułłowa. Na moście wzniesiono również kaplicę św. Mikołaja Cudotwórcy – patrona marynarzy – według projektu architekta Andrieja Stackenschneidera.

Żeliwna balustrada z hippokampami na Moście Błagowieszczeńskim

Balustrada z hippokampami na Moście Błagowieszczeńskim
(fot. Ewa Ziółkowska)

Przemiany mostu Błagowieszczeńskiego

Most wielokrotnie zmieniał swoją nazwę – w fazie budowy nazywany był Newskim, ale ostatecznie zyskał miano Błagowieszczeńskiego, ponieważ taką nazwę nosił plac na lewym brzegu. Po śmierci imperatora w 1855 roku przemianowano go na Nikołajewski, a w 1918 roku (dla uczczenia pamięci jednego z przywódców rewolucji 1905 roku) nadano mu imię lejtnanta Szmidta.

Na początku XX wieku konstrukcję poddano licznym zmianom, a z oryginalnego dzieła Kierbedzia zachowały się jedynie podpory i balustrady. Do dziś można też podziwiać dawne latarnie oświetlające most u schyłku XIX wieku, jednak znajdują się one na Polu Marsowym, gdzie zostały przeniesione. Kolejna gruntowna przebudowa zakończyła się w 2007 roku, a w uroczystym otwarciu odnowionej budowli uczestniczyła mieszkająca we Włoszech prawnuczka Kierbedzia. Wówczas to przywrócono historyczną nazwę mostu i wmurowano nową tablicę upamiętniającą jego twórców.

Latarnia mostowa na Polu Marsowym w Sankt Petersburgu

Latarnia mostowa na Polu Marsowym w Sankt Petersburgu (Shutterstock)

Między Petersburgiem a Warszawą

Powstanie mostu Błagowieszczeńskiego było kamieniem milowym nie tylko w historii Sankt Petersburga, lecz także w karierze Stanisława Kierbedzia. W dniu otwarcia budowli (18 listopada 1850 roku) car udekorował inżyniera specjalnie wybitym medalem i mianował generałem-majorem. Dzięki temu sukcesowi Kierbedź zdobył także uznanie w środowisku naukowym i został członkiem korespondentem w Petersburskiej Akademii Nauk (dział fizyki i matematyki), a w roku 1858 – jej członkiem honorowym.

W niecałe dziesięć lat po otwarciu mostu Błagowieszczeńskiego Stanisław Kierbedź nadzorował już pracę nad kolejnym projektem, które miało połączyć rozdzielone rzeką miasto. Tym razem była to Warszawa. Zbudowany w latach 1859–1864 most Kierbedzia, oficjalnie nazwany mostem Aleksandryjskim, był pierwszą warszawską stalową konstrukcją na Wiśle. Jego historia jest burzliwa, przeprawa została bowiem zniszczona dwukrotnie – podczas I i II wojny światowej.

XIX-wieczne filary współczesnej stolicy

Po pierwszym zniszczeniu mostu przez wojska rosyjskie w sierpniu 1915 roku komisja złożona z niemieckich inżynierów niemal natychmiast zadecydowała o jego odbudowie. Prace nadzorowane przez mieszczące się w hotelu Bristol Biuro Odbudowy zaczęły się już we wrześniu, gdyż zalegające w rzece fragmenty wysadzonych konstrukcji uniemożliwiały żeglugę, a zimą mogły stanowić zagrożenie podczas spływania kry. Komunikację pieszą przez most Kierbedzia umożliwiono już 27 listopada 1915 roku, a oficjalne otwarcie odbudowanego mostu odbyło się zgodnie z planem pod koniec stycznia 1916 roku.

Mistrzowska szóstka W.T.W. Fotografia fotografii sprzed 1939 roku (wykonana po 1945 roku). Szóstka w kajaku na Wiśle. W tle - most Kierbedzia.

Mistrzowska szóstka W.T.W. Fotografia fotografii sprzed 1939 roku
(wykonana po 1945 roku, Polona.pl)

Po raz kolejny konstrukcja została zniszczona w czasie II wojny światowej. Powstałe szkody były dużo większe niż w 1915 roku. Przy wykorzystaniu zachowanych filarów z połowy XIX wieku w miejscu mostu Kierbedzia zbudowano most Śląsko-Dąbrowski otwarty w 1949 roku i użytkowany do dziś.

O wielkim konstruktorze przypominają pamiątki, które do dziś można zobaczyć, przeprawiając się na drugi brzeg Wisły. Jedną z nich jest znajdująca się na ścianie wiaduktu Trasy W-Z wykonana przez budowniczych drogi tablica, upamiętniająca m.in. inżyniera Stanisława Kierbedzia. Na ekspozycji Muzeum Warszawy znajdują się natomiast oryginalne tablice erekcyjne z blachy miedzianej, które odnaleziono zamurowane we wnętrzach trzech podpór.