Współpraca

Zmysły przekazują mózgowi bodźce z otoczenia, by ten mógł je rozpoznać, posegregować i zinterpretować poprzez powiązanie ich z wcześniejszymi doświadczeniami. Na tej podstawie opracowuje on plan reagowania, zlecając ciału adekwatne sposoby działania. Proces, w którym mózg organizuje informacje, jakie docierają do niego z ciała i środowiska, po czym zleca ciału odpowiednią reakcję, to właśnie integracja sensoryczna. Istotną rolę odgrywają w tym procesie dotyk, równowaga oraz czucie ciała (to w tych obszarach często objawiają się ewentualne nieprawidłowości), ale obejmuje on wszystkie zmysły, ponieważ sygnały płynące za pośrednictwem każdego z nich wymagają odpowiedniego uporządkowania i przetworzenia.

Transfer danych

Dobre zintegrowanie wszystkich zmysłów leży u podstaw optymalnego rozwoju i działania ważnych, wykorzystywanych na co dzień umiejętności, takich jak mówienie, chodzenie oraz zdolność wykonywania precyzyjnych czynności, na przykład malowania czy pisania. Co ciekawe, proces integracji rozpoczyna się już w okresie prenatalnym i trwa do około siódmego roku życia. Dlatego właśnie w wieku dziecięcym należy przykładać największą wagę do jego prawidłowego przebiegu i diagnozować ewentualne zaburzenia.

Gdy mózg nie jest w stanie prawidłowo przetwarzać bodźców przekazywanych przez zmysły, mamy do czynienia z zaburzeniami integracji sensorycznej. Jeśli u dziecka nie wykształcają się umiejętności odpowiednie do danego etapu rozwoju, może to skutkować różnorodnymi trudnościami w zachowaniu i codziennym funkcjonowaniu, także na późniejszych etapach życia.

A jeśli nie działa?

Do oznak zaburzeń integracji sensorycznej należy nadwrażliwość na bodźce zmysłowe, zbyt intensywne ich rejestrowanie, a w konsekwencji przytłoczenie nimi. U dzieci dyskomfort mogą budzić niewygodne ubrania, niektóre konsystencje pokarmów, zabiegi higieniczne, a także „brudzące” czy głośne zabawy. Na przeciwnym biegunie zaburzeń sytuują się osoby ze zbyt małą wrażliwością na bodźce, potrzebujące dodatkowej, silniejszej stymulacji zmysłów. W przypadku dzieci zaburzenia procesu integracji sensorycznej mogą przejawiać się w opóźnieniu rozwoju mowy oraz trudnościach z koordynacją ruchową, koncentracją uwagi i organizacją. Co więcej, dziecko pozbawione zdolności filtrowania bodźców i odpowiedniego reagowania na nie może nie radzić sobie z panowaniem nad emocjami, co prowadzi do reakcji i zachowań uznawanych za niegrzeczne, do poirytowania, agresji, nieposłuszeństwa czy unikania bliskości fizycznej.

W późniejszym wieku brak umiejętności poprawnej interpretacji informacji sensorycznych z otoczenia skutkuje problemami z rutynowymi czynnościami, organizacją czasu wolnego oraz tworzeniem relacji. Negatywnie oddziałuje na pracę zawodową, wypełnianie ról społecznych oraz stan emocjonalny, co wywołuje frustrację, irytację, a często również poczucie izolacji. Dorośli borykający się z tym zaburzeniem mogą mieć tendencję do takich zachowań, jak unikanie zatłoczonych miejsc, niechęć do chodzenia po nierównym podłożu czy jazdy windą, lęk przed lataniem samolotem lub trudności w opanowaniu prowadzenia samochodu.

Zabawa najlepszą terapią

Problemy wynikające z zaburzeń integracji sensorycznej, choć wydają się błahe, mogą w znacznym stopniu utrudniać radzenie sobie z codziennymi zadaniami w wieku dziecięcym oraz w dorosłym życiu. Dlatego warto rozpoznawać je jak najwcześniej, by w porę zastosować terapię wspomagającą rozwój układu nerwowego. Takie działania, poprzedzone specjalistyczną diagnozą, mają formę zabawy. Wykorzystuje się w nich rozmaite atrakcyjne przyrządy, takie jak hamaki, kołyski, deskorolki, piłki itp., a ćwiczenia dostosowane są do poziomu rozwojowego dziecka. Ich celem nie jest nabycie gotowych umiejętności, ale raczej usprawnienie systemów sensorycznych i procesów układu nerwowego, które stanowią bazę dla rozwoju tych umiejętności. Dorośli mogą natomiast świadomie unikać ekspozycji na bodźce negatywnie wpływające na ich funkcjonowanie lub wypracować i stosować strategie radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Coraz więcej terapeutów specjalizuje się w diagnozie i terapii IS u osób dorosłych. Terapeutyka dorosłych zazwyczaj koncentruje się na programie domowym i zmniejszaniu objawów nadwrażliwości sensorycznej.

Wspieranie rozwoju sensorycznego dziecka

Zmysły są dla małych dzieci narzędziem umożliwiającym naukę funkcjonowania w świecie. Wszystkie informacje, jakie docierają za ich pośrednictwem, są niezwykle ważne dla budowania wiedzy o sobie samym i otoczeniu. By proces integracji sensorycznej przebiegał prawidłowo, dzieci potrzebują możliwości bezpośredniego doświadczania świata. Istnieje wiele sposobów stymulowania rozwoju sensorycznego.

Warto na przykład dbać o kontakt dotykowy z pociechą, obejmujący przytulanie, głaskanie czy masowanie, ale także kołysanie, bujanie i inne formy ruchu, w tym również swobodne ćwiczenie mięśni i samodzielne eksplorowanie przestrzeni. Stymulująco działa na rozwój ekspozycja na różne dźwięki, od gry na instrumentach po wsłuchiwanie się w odgłosy codzienności. Dziecko optymalnie rozwija się w bogatym sensorycznie środowisku, w którym ma dostęp do zróżnicowanych bodźców: dotykowych, wzrokowych itp., zwłaszcza do zabawek lub aktywności angażujących kilka zmysłów jednocześnie. Dlatego dobrze sprawdza się zabawa przedmiotami o różnej strukturze i fakturze, na przykład drewnianymi klockami, masą solną, farbami do malowania palcami czy kostkami lodu. Niezastąpionym źródłem wrażeń sensorycznych jest kontakt z naturą – tu obowiązuje znana zasada: brudne dziecko to szczęśliwe dziecko!